Tentoonstelling: Talen naar Vrede

Deze tentoonstelling vind je in de Wasstraat.

Talen naar Vrede

Voor de tentoonstelling ‘talen naar vrede’ hebben we ons laten inspireren door spreekwoorden uit de hele wereld over vrede. Natuurlijk zijn deze uitdrukkingen niet allemaal vredelievend. De vrede kan immers met harde hand bevochten en gehandhaafd worden. Het spreekwoord “Oorlog maakt dieven en vrede hangt ze op” lijkt mij hiervan een goed voorbeeld.

In het boekje hebt tonen we in 100 spreekwoorden de diversiteit van het denken over vrede. In de tentoonstelling hebben we de meest tot de verbeelding sprekende spreekwoorden tot leven laten komen met behulp van cartoons. De Cartoons zijn van Len Munnik en Lex Dirkse en een twintigtal zal te zien zijn tijdens een tentoonstelling op Bevrijdingsfestival Drenthe 2017. Mede mogelijk gemaakt in samenwerking met het Vredesmuseum.

Wat zijn spreekwoorden eigenlijk?

Er is een subtiel verschil tussen spreekwoorden, gezegden, zegswijze en uitdrukkingen, met name in de vorm waarin het is opgesteld. Zo is een spreekwoord een mededelingszin met een vaste woordvolgorde, een gezegde juist nooit een zin maar een vast woorden combinatie, een zegswijze kan zowel in verleden tijd als toekomstige tijd gebruikt worden en uitdrukking is een koepelbegrip. In het normale taalgebruik worden deze begrippen echter door elkaar gebruikt. Hier houden we het op spreekwoorden en uitdrukkingen.

Spreekwoorden zijn volkswijsheid in verstilde vorm, vaak geeft het een beeld van plaatselijke geschiedenis, zo kent het Nederlands veel spreekwoorden die terug te voeren zijn op de zeevaart, handel en (wat algemener) de bijbel. Bij het overgaan van de grens veranderen ook de uitdrukkingen. Een typisch Nederlandse uitdrukking “De beste stuurlui staan aan wal” vertaald zich in het Engels naar “Bachelors’ wives and maidens’ children are well taught” en in het Zuid-Afrikaans naar “Die beste boer woon in die stad”.

Nog steeds komen er uitdrukking bij, soms omdat een uitdrukking uit een ander land zo mooi is dat hij overgenomen wordt, soms omdat de gewoontes en gebruiken veranderen. De vraag is wel wanneer een uitdrukking tot spreekwoord verworden is. Een bekend nieuw spreekwoord zou “elk nadeel heeft zijn voordeel” kunnen zijn.

Een spreekwoord is niet “waar” het weerspiegeld ook zeker niet hoe men in een geheel land over iets denkt zo kent het Nederlands de uitdrukking “Twaalf ambachten, dertien ongelukken”, waarmee men wil zeggen dat mensen die vaak van baan/beroep wisselen er slechter vanaf komen. Er zijn echter zeer succesvolle mensen die een bijzondere carrièreloop kennen en specialisten die hun bedrijfstak zien verdwijnen. Ook met het volgende spreekwoord zijn veel
mensen het niet eens: “Die eens steelt is altijd een dief”, als je iemand echt een tweede kans wilt geven dan moet je zijn verleden juist vergeten (het spreekwoord komt overigens uit de Middeleeuwen, wellicht dat men er toen anders over dacht).

Binnen de vredesbeweging

Ook de vredesbewegingen kent haar eigen specifieke uitdrukkingen, sommige zijn breed bekend geworden: “Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland”, “Een beter wereld (milieu) begint bij jezelf” en “Ik ben van na de oorlog, en dat wil ik graag zo houden”. Andere zijn specifiek voor een bepaalde organisatie of stroming: “Geweld roept geweld op, geweldloze strijd tegen onrecht roept vrede op” en “Van zwaarden naar ploegscharen”.